Atak paniki

Autor: Marek Daniel — twórca serwisu Wolni od lęku, autor kursu i książki o wychodzeniu z nerwicy lękowej.

Atak paniki to jedna z najbardziej przerażających rzeczy, jakich może doświadczyć człowiek zmagający się z lękiem. Pojawia się nagle, potrafi dosłownie zwalić z nóg i daje wrażenie, że dzieje się coś bardzo poważnego — że to zawał, utrata przytomności, udar, zwariowanie albo koniec. Problem polega na tym, że choć atak paniki jest skrajnie intensywny, to sam w sobie najczęściej nie jest dowodem realnego zagrożenia życia, lecz gwałtowną reakcją alarmową organizmu.

Najprościej mówiąc, atak paniki pojawia się wtedy, gdy organizm przez dłuższy czas funkcjonuje w napięciu, a układ nerwowy zaczyna reagować tak, jakby zagrożenie było natychmiastowe i skrajne. Ten artykuł jest częścią sekcji jak rozpoznać nerwicę. Jeżeli chcesz szerzej zrozumieć tło tego mechanizmu, przeczytaj też teksty co to jest lęk, jak radzić sobie z lękiem, nerwica lękowa — przyczyny, rodzaje, objawy i leczenie oraz dolegliwości psychosomatyczne.

Czym jest atak paniki?

Atak paniki jest nagłym, bardzo silnym wyrzutem lęku, któremu towarzyszą objawy fizyczne i psychiczne. W odczuciu wygląda to tak, jakby organizm nagle uznał, że trzeba walczyć albo uciekać, mimo że realnego zagrożenia zewnętrznego najczęściej nie ma. To dlatego atak paniki może pojawić się w sklepie, w samochodzie, w domu, w pracy, na spacerze, na wakacjach, a nawet wtedy, gdy teoretycznie wszystko jest spokojnie.

Atak paniki nie oznacza, że człowiek właśnie umiera albo traci rozum. Oznacza raczej, że jego układ nerwowy został przeciążony lękiem, stresem, napięciem i katastroficznym sposobem przeżywania. Właśnie dlatego tak ważne jest rozumienie nie tylko samego epizodu, ale całego mechanizmu, który do niego prowadzi.

Jak wygląda atak paniki?

U różnych osób może wyglądać trochę inaczej, ale zwykle ma jeden wspólny mianownik: nagłe i bardzo intensywne poczucie zagrożenia. Czasem zaczyna się od jednej myśli, czasem od jednego objawu z ciała, a czasem człowiek ma wrażenie, że przyszło znikąd. W praktyce najczęściej znikąd nie przyszło — po prostu napięcie było już tak duże, że organizm przekroczył swój próg tolerancji. Mechanizm ataku paniki jest ten sam, nawet jeśli historia życia zupełnie się różni. Więcej o tej pułapce myślowej: ja mam najgorzej.

Najczęstsze objawy ataku paniki to:

• nagłe, bardzo silne kołatanie serca,
• duszność albo wrażenie braku tchu,
• zawroty głowy, osłabienie, uczucie „zaraz zemdleję”,
• ścisk w klatce piersiowej albo gardle,
• drżenie ciała, zimne poty, dreszcze,
• uczucie gorąca albo zimna,
• drętwienie, mrowienie, parestezje,
• wrażenie utraty kontroli nad sobą,
• lęk przed śmiercią, zawałem, udarem albo zwariowaniem,
• uczucie nierealności świata albo siebie, czyli derealizacja i depersonalizacja.

Właśnie dlatego pierwszy atak paniki tak często kończy się na SOR-ze, w pogotowiu albo u lekarza. Dla osoby, która go przeżywa, objawy są absolutnie realne. I trzeba to jasno powiedzieć: atak paniki nie jest udawany. To realna, intensywna reakcja ciała i psychiki.

Jeżeli chcesz szerzej zrozumieć samą warstwę objawów z ciała, wróć też do tekstu dolegliwości psychosomatyczne.

Skąd bierze się atak paniki?

Atak paniki zwykle nie pojawia się z niczego. Jest raczej skutkiem nagromadzonego napięcia, lęku i przeciążenia układu nerwowego. Człowiek przez dłuższy czas żyje w czujności, analizuje objawy, nadaje duże znaczenie myślom, przewiduje zagrożenie i coraz bardziej funkcjonuje tak, jakby coś złego miało za chwilę się wydarzyć.

W pewnym momencie napięcie staje się tak duże, że organizm uruchamia pełny alarm. Właśnie dlatego pierwszy atak paniki może pojawić się nawet podczas odpoczynku, wakacji, imprezy albo zwykłego dnia, który z zewnątrz wcale nie wygląda dramatycznie. Atak paniki dotyka zarówno kobiety, jak i mężczyzn, ale mężczyźni często bagatelizują go i dłużej nie szukają pomocy. Rozwijam temat: nerwica u mężczyzn. Organizm nie reaguje wtedy na sam moment zewnętrzny, ale na poziom przeciążenia, który był budowany wcześniej. Pierwszy atak paniki bardzo często jest tym momentem, który zapoczątkowuje całą historię nerwicy. Szerzej: jak wygląda początek nerwicy.

Jeżeli chcesz szerzej zrozumieć rolę myśli w tym mechanizmie, przeczytaj też tekst czym jest myśl.

Czy atak paniki jest groźny?

W odczuciu — bardzo. I właśnie dlatego trzeba tu mówić uczciwie. Dla osoby, która przeżywa atak paniki, wszystko wygląda śmiertelnie poważnie. Problem polega jednak na tym, że sam mechanizm ataku paniki najczęściej nie oznacza zawału, udaru czy obłędu, tylko skrajną reakcję alarmową organizmu.

Jednocześnie trzeba zachować rozsądek. Jeżeli objawy są całkowicie nowe, bardzo nasilone, nietypowe albo budzą uzasadniony niepokój, warto je skonsultować medycznie, zamiast z góry zakładać, że to na pewno panika. Rozsądna diagnostyka nie stoi w sprzeczności z rozumieniem mechanizmu lękowego.

Jeżeli ten temat szczególnie Cię męczy, wróć również do tekstu jak odróżnić nerwicę od choroby somatycznej.

Co robić podczas ataku paniki?

Najważniejsze jest to, żeby nie dokładać do objawów kolejnej warstwy katastrofy. To brzmi prosto, ale w praktyce jest bardzo trudne. Kiedy serce wali, kręci się w głowie i masz wrażenie, że zaraz umrzesz albo zwariujesz, naturalnym odruchem jest walka, ucieczka, sprawdzanie siebie i szukanie natychmiastowego ratunku. Problem w tym, że właśnie to bardzo często dodatkowo napędza atak.

W czasie ataku paniki warto:

• przypominać sobie, że to silna reakcja alarmowa organizmu,
• nie próbować za wszelką cenę natychmiast wyłączyć każdego objawu,
• nie sprawdzać w kółko, czy już mija,
• nie dokładać myśli typu „to koniec” albo „teraz już na pewno umrę”,
• pozwolić organizmowi przejść przez falę napięcia, zamiast toczyć z nią całkowitą wojnę.

Nie chodzi o to, żeby podczas ataku paniki zachowywać się idealnie. Chodzi o to, żeby stopniowo przestać interpretować go jak dowód realnej katastrofy. To właśnie ta zmiana podejścia zaczyna z czasem odbierać panice jej paliwo. Jednym z kluczowych elementów pracy po ataku paniki jest zbudowanie dystansu do samego doświadczenia. Temat rozwijam w tekście budowanie dystansu do nerwicy.

Jeżeli chcesz wejść głębiej w codzienną pracę nad lękiem, przeczytaj też tekst jak radzić sobie z lękiem.

Czego nie robić po ataku paniki?

Po ataku paniki wiele osób zaczyna budować całe życie wokół unikania kolejnego epizodu. To zrozumiałe, ale właśnie wtedy łatwo wejść w błędne koło. Człowiek zaczyna unikać sklepów, podróży, samotnego wychodzenia z domu, jazdy samochodem, kolejek, wysiłku, spotkań, a czasem nawet własnych myśli i odczuć z ciała. To daje chwilową ulgę, ale na dłuższą metę wzmacnia lęk.

Po ataku paniki nie warto:

• robić z niego ostatecznego dowodu, że „coś jest ze mną strasznie nie tak”,
• przeskanowywać ciała przez cały dzień,
• układać całego życia wokół zabezpieczeń i unikania,
• traktować każdego dziwnego odczucia jak zapowiedzi kolejnego ataku,
• budować przekonania, że „już zawsze tak będzie”.

To właśnie po pierwszym albo po kilku kolejnych atakach paniki bardzo często zaczyna się właściwe zaburzenie: nie sama fala lęku, ale ciągłe życie w strachu przed następną falą.

Jak wyjść z ataków paniki?

Wyjście z ataków paniki nie polega tylko na tym, żeby nauczyć się gasić sam epizod. To za mało. Prawdziwa zmiana zaczyna się wtedy, gdy człowiek pracuje nad całym tłem lękowym: sposobem myślenia, napięciem, nadawaniem wartości myślom, relacją z własnym ciałem, potrzebą kontroli i neurotycznym sposobem przeżywania świata.

W praktyce droga wyjścia prowadzi przez akceptację, zrozumienie mechanizmu, ograniczanie katastroficznego interpretowania objawów i stopniowe odzyskiwanie zaufania do siebie. Dlatego warto pracować nie tylko nad samym atakiem, ale nad całym zaburzeniem lękowym. Pomocne będą tu również teksty leki na nerwicę lękową, test na nerwicę oraz co to jest lęk.

Jeżeli ataki paniki pojawiają się u Ciebie w szerszym obrazie napięcia i objawów lękowych, wróć też do tekstu stany lękowe. Nie każdy problem lękowy wygląda jak pełny atak paniki — u wielu osób dominuje raczej przewlekły, rozlany niepokój obecny w tle codzienności. O tym mechanizmie szerzej przeczytasz tutaj: lęk wolnopłynący.

Jednym z najbardziej wyczerpujących skutków ataku paniki jest to, co pojawia się po nim — przewlekłe oczekiwanie na kolejny epizod. To już nie jest lęk przed konkretną sytuacją, ale lęk przed samym lękiem. Jeżeli rozpoznajesz w sobie ten mechanizm, przeczytaj osobny artykuł: lęk przed lękiem — czym jest i jak wyjść z pułapki.