Atak paniki

Atak paniki to jedna z najbardziej przerażających rzeczy, jakich może doświadczyć człowiek zmagający się z lękiem. Pojawia się nagle, potrafi dosłownie zwalić z nóg i daje wrażenie, że dzieje się coś bardzo poważnego — że to zawał, utrata przytomności, udar, zwariowanie albo koniec. Problem polega na tym, że choć atak paniki jest piekielnie intensywny, to sam w sobie najczęściej nie jest dowodem realnego zagrożenia życia, lecz gwałtowną reakcją alarmową organizmu.

Najkrócej mówiąc: atak paniki to moment, w którym szklanka lęku się przelewa. Organizm od dawna żyje w napięciu, myśli katastroficzne kapią do środka jedna po drugiej, a kiedy układ nerwowy ma już dość, uruchamia pełny alarm. Jeżeli chcesz szerzej zrozumieć tło tego mechanizmu, przeczytaj też teksty co to jest lęk, jak radzić sobie z lękiem, nerwica lękowa — przyczyny, rodzaje, objawy i leczenie oraz dolegliwości psychosomatyczne.

Czym jest atak paniki?

Atak paniki jest nagłym, bardzo silnym wyrzutem lęku, któremu towarzyszą objawy fizyczne i psychiczne. W odczuciu wygląda to tak, jakby organizm nagle uznał, że trzeba walczyć albo uciekać, mimo że realnego zagrożenia zewnętrznego najczęściej nie ma. To dlatego atak paniki może pojawić się w sklepie, w samochodzie, w domu, w pracy, na spacerze, na wakacjach, a nawet wtedy, gdy teoretycznie wszystko jest spokojnie.

Można powiedzieć po Twojemu, że to krzyk rozpaczy organizmu, który ma dość życia w stanie alarmu. Tyle że ten „krzyk” nie oznacza, że człowiek właśnie umiera albo traci rozum. Oznacza raczej, że jego układ nerwowy został przeciążony lękiem, stresem, napięciem i katastroficznym sposobem przeżywania.

Jak wygląda atak paniki?

U różnych osób może wyglądać trochę inaczej, ale zwykle ma jeden wspólny mianownik: nagłe i bardzo intensywne poczucie zagrożenia. Czasem zaczyna się od jednej myśli, czasem od jednego objawu z ciała, a czasem człowiek ma wrażenie, że „przyszło znikąd”. W praktyce najczęściej znikąd nie przyszło — po prostu napięcie było już tak duże, że organizm przekroczył swój próg tolerancji.

Najczęstsze objawy ataku paniki to:

• nagłe, bardzo silne kołatanie serca,
• duszność lub wrażenie braku tchu,
• zawroty głowy, osłabienie, uczucie zaraz zemdleję,
• ścisk w klatce piersiowej albo gardle,
• drżenie ciała, zimne poty, dreszcze,
• uczucie gorąca albo zimna,
• drętwienie, mrowienie, parestezje,
• wrażenie utraty kontroli nad sobą,
• lęk przed śmiercią, zawałem, udarem, zwariowaniem,
• uczucie nierealności świata albo siebie, czyli derealizacja i depersonalizacja.

Właśnie dlatego pierwszy atak paniki tak często kończy się na SOR-ze, w pogotowiu albo u lekarza. Dla osoby, która go przeżywa, objawy są absolutnie realne. I trzeba to jasno powiedzieć: atak paniki nie jest udawany. To realna, intensywna reakcja ciała i psychiki.

Skąd bierze się atak paniki?

By przekroczyć granicę ataku paniki, naprawdę trzeba się mocno „napracować” napięciem. Wyobraźmy sobie pustą szklankę. Po jednej kropli nalewamy do niej myśli. Każda katastroficzna myśl to jedna kropla więcej. Każda myśl typu „a co jeśli?”, której nadajemy znaczenie, zwiększa poziom lęku. Każde kolejne analizowanie, sprawdzanie siebie, przewidywanie najgorszego i ciągłe bycie w stanie alarmu dolewa następną kroplę.

Nie mamy pojęcia, kiedy nastąpi moment przelania. Możemy się świetnie bawić, być na imprezie, na wakacjach, robić coś przyjemnego i dostać pierwszego ataku paniki. Dlaczego? Bo czasem wystarczy jedna myśl za dużo, gdy szklanka i tak była już pełna. Właśnie dlatego atak paniki nie zawsze pojawia się „w najgorszym momencie”. On pojawia się wtedy, gdy organizm nie jest już w stanie dalej dźwigać napięcia po staremu.

Jeżeli chcesz szerzej zrozumieć rolę myśli w tym mechanizmie, przeczytaj też tekst czym jest myśl.

Czy atak paniki jest groźny?

W odczuciu — bardzo. I właśnie dlatego trzeba tu mówić uczciwie. Dla osoby, która przeżywa atak paniki, wszystko wygląda śmiertelnie poważnie. Problem polega jednak na tym, że sam mechanizm ataku paniki najczęściej nie oznacza zawału, udaru czy obłędu, tylko skrajną reakcję alarmową organizmu.

Jednocześnie trzeba zachować rozsądek. Jeżeli objawy są całkowicie nowe, bardzo nasilone, nietypowe albo budzą uzasadniony niepokój, warto je skonsultować medycznie, zamiast z góry zakładać, że to na pewno panika. Rozsądna diagnostyka nie stoi w sprzeczności z rozumieniem mechanizmu lękowego.

Co robić podczas ataku paniki?

Najważniejsze jest to, żeby nie dokładać do objawów kolejnej warstwy katastrofy. To brzmi prosto, ale wiem, że w praktyce jest piekielnie trudne. Kiedy serce wali, kręci się w głowie i masz wrażenie, że zaraz umrzesz albo zwariujesz, naturalnym odruchem jest walka, ucieczka, sprawdzanie siebie i szukanie natychmiastowego ratunku. Problem w tym, że właśnie to bardzo często dodatkowo napędza atak.

W czasie ataku paniki warto:

• przypominać sobie, że to silna reakcja alarmowa organizmu,
• nie próbować za wszelką cenę natychmiast „wyłączyć” każdego objawu,
• nie sprawdzać w kółko, czy już mija,
• nie dokładać myśli typu „to koniec”, „teraz już na pewno umrę”,
• pozwolić organizmowi przejść przez falę napięcia, zamiast toczyć z nią całkowitą wojnę.

Nie chodzi o to, żeby podczas ataku paniki zachowywać się idealnie i duchowo. Chodzi o to, żeby stopniowo przestać interpretować go jak dowód realnej katastrofy. To właśnie ta zmiana podejścia zaczyna z czasem odbierać panice jej paliwo.

Czego nie robić po ataku paniki?

Po ataku paniki wiele osób zaczyna budować całe życie wokół unikania kolejnego epizodu. To zrozumiałe, ale właśnie wtedy łatwo wejść w błędne koło. Człowiek zaczyna unikać sklepów, podróży, samotnego wychodzenia z domu, jazdy samochodem, kolejek, wysiłku, spotkań, a czasem nawet własnych myśli i odczuć z ciała. To daje chwilową ulgę, ale na dłuższą metę wzmacnia lęk.

Po ataku paniki nie warto:

• robić z niego ostatecznego dowodu, że „coś jest ze mną strasznie nie tak”,
• przeskanowywać ciała przez cały dzień,
• układać całego życia wokół zabezpieczeń i unikania,
• traktować każdego dziwnego odczucia jak zapowiedzi kolejnego ataku,
• budować przekonania, że „już zawsze tak będzie”.

To właśnie po pierwszym albo po kilku kolejnych atakach paniki bardzo często zaczyna się właściwe zaburzenie: nie sama fala lęku, ale ciągłe życie w strachu przed następną falą.

Jak wyjść z ataków paniki?

Wyjście z ataków paniki nie polega tylko na tym, żeby nauczyć się „gasić” sam epizod. To za mało. Prawdziwa zmiana zaczyna się wtedy, gdy człowiek pracuje nad całym tłem lękowym: sposobem myślenia, napięciem, nadawaniem wartości myślom, relacją z własnym ciałem, potrzebą kontroli i neurotycznym sposobem przeżywania świata.

W praktyce droga wyjścia prowadzi przez akceptację, zrozumienie mechanizmu, ograniczanie katastroficznego interpretowania objawów i stopniowe odzyskiwanie zaufania do siebie. Dlatego warto pracować nie tylko nad samym atakiem, ale nad całym zaburzeniem lękowym. Pomocne będą tu również teksty leki na nerwicę lękową, test na nerwicę oraz co to jest lęk.

FAQ — najczęstsze pytania

Czy atak paniki może przyjść nagle, bez ostrzeżenia?

Tak, w odczuciu bardzo często wygląda to jak coś, co przyszło nagle i znikąd. W praktyce zwykle stoi za tym wcześniej nagromadzone napięcie, lęk i przeciążenie układu nerwowego.

Czy atak paniki może dawać objawy jak zawał?

Tak, dlatego jest tak przerażający. Kołatanie serca, duszność, ścisk w klatce piersiowej czy zawroty głowy mogą wyglądać bardzo poważnie. Jeśli objawy są nowe albo budzą uzasadniony niepokój, warto je skonsultować medycznie.

Czy od ataku paniki można zwariować?

Nie. Choć w odczuciu może to wyglądać właśnie tak, atak paniki sam w sobie najczęściej nie oznacza utraty rozumu, tylko bardzo silną reakcję alarmową organizmu.

Co najbardziej nasila ataki paniki?

Najczęściej przewlekły lęk, przemęczenie, napięcie, katastroficzne interpretowanie objawów i życie w ciągłym strachu przed następnym atakiem.

Czy da się wyjść z ataków paniki?

Tak. U bardzo wielu osób ataki paniki wyraźnie słabną albo znikają, gdy zaczynają rozumieć mechanizm lęku i pracować nad całym tłem problemu, a nie tylko nad samym epizodem.