Co to jest lęk

Autor: Marek Daniel — twórca serwisu Wolni od lęku, autor kursu i książki o wychodzeniu z nerwicy lękowej.

Lęk jest emocją. Taką samą emocją jak każda inna, choć jedną z najbardziej nieprzyjemnych w odczuciu. Jego funkcją nie jest uprzyjemnianie życia, lecz ostrzeganie przed zagrożeniem i przygotowywanie organizmu do reakcji. Sam w sobie nie jest więc czymś „nienormalnym” ani złym. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy lęk pojawia się zbyt często, staje się nadmierny albo zaczyna organizować życie wokół siebie.

To bardzo ważne, żeby dobrze to zrozumieć: lęk nie oznacza realnego niebezpieczeństwa. Oznacza, że organizm i psychika zaczęły traktować określone myśli, wyobrażenia, przewidywania albo interpretacje jak zagrożenie. Wtedy nawet siedząc spokojnie w domu, człowiek może odczuwać napięcie, niepokój albo silne pobudzenie, nie rozumiejąc, skąd to się bierze.

Ten tekst wyjaśnia przede wszystkim, czym jest sam lęk jako emocja. Jest częścią sekcji jak rozpoznać nerwicę. Jeżeli chcesz pójść dalej, przeczytaj też: czym są stany lękowe i jak je rozpoznać, nerwica lękowa oraz lęk wolnopłynący.

Czym jest lęk w praktyce?

W praktyce lęk jest emocjonalną reakcją na przewidywane zagrożenie. Nie chodzi więc wyłącznie o to, co dzieje się tu i teraz w sposób oczywisty, ale także o to, co może się wydarzyć, co sobie wyobrażamy, czego się spodziewamy albo czego nie chcemy dopuścić. Dlatego lęk tak często łączy się z myślami typu: „a co jeśli…?”. To właśnie ten zwrot bardzo często otwiera całą lawinę napięcia.

Sam lęk nie jest jeszcze zaburzeniem. Problem zaczyna się wtedy, gdy staje się stałym filtrem patrzenia na świat, a człowiek zaczyna przeżywać zagrożenie tam, gdzie obiektywnie nie ma potrzeby alarmu. Wtedy lęk przestaje być tylko chwilową emocją i zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie, decyzje, relacje, ciało i sposób myślenia.

Jeżeli taki sposób przeżywania utrwala się miesiącami, a myślenie staje się coraz bardziej katastroficzne, kontrolujące i nastawione na przewidywanie zagrożenia, organizm może wejść w stan chronicznego napięcia. Jednym z możliwych skutków takiego stanu bywa nawet atak paniki.

Jaka jest różnica pomiędzy lękiem a strachem?

---

Strach i lęk nie są tym samym. Strach jest odpowiedzią na realne zagrożenie, które już dzieje się tu i teraz. Lęk częściej dotyczy zagrożenia przewidywanego, wyobrażonego albo interpretowanego. Jeżeli stoimy przed ciemną jaskinią i myślimy: „a co jeśli w środku jest drapieżnik?”, to najczęściej odczuwamy lęk. Jeżeli jednak rzeczywiście zobaczymy w środku niedźwiedzia, wtedy nie ma już miejsca na przewidywanie. Wtedy pojawia się strach i natychmiastowa gotowość do działania. Strach odpowiada na zagrożenie realne, a lęk na zagrożenie wyobrażone lub przewidywane.

Kiedy lęk przestaje być zwykłą emocją?

Lęk sam w sobie nie jest problemem. Problem zaczyna się wtedy, gdy staje się przewlekły, nadmierny i zaczyna organizować życie wokół siebie. Człowiek coraz częściej przewiduje zagrożenie, coraz gorzej znosi niepewność, coraz bardziej obserwuje siebie i własne ciało, a zwykłe sytuacje zaczynają być odbierane jak coś groźnego.

To właśnie wtedy warto spojrzeć szerzej na temat nerwicy lękowej. Sam lęk jest emocją. Nerwica lękowa, albo szerzej zaburzenia lękowe, dotyczą już sytuacji, w której lęk, napięcie i objawy zaczynają tworzyć utrwalony problem wpływający na codzienne funkcjonowanie.

Warto też pamiętać, że u części osób lęk nie musi dotyczyć jednej konkretnej sprawy. Może mieć bardziej rozlany, przewlekły charakter i działać jak napięcie obecne w tle codzienności. O takim mechanizmie przeczytasz szerzej tutaj: lęk wolnopłynący.

Czy lęk może dawać objawy fizyczne?

Tak. Lęk może wyrażać się przez ciało. To właśnie dlatego wiele osób przeżywa kołatanie serca, ścisk w gardle, duszność, zawroty głowy, napięcie mięśniowe czy dolegliwości żołądkowe i nie łączy tego od razu z emocjami. To nie są objawy „wymyślone”. One są realne, tylko ich źródło może być związane z napięciem i mechanizmem lękowym.

Jeżeli objawy są nowe, gwałtowne, nietypowe albo wyraźnie nasilone, nie zakładaj z góry, że to wyłącznie wynik napięcia spowodowany lękiem. Warto je spokojnie skonsultować medycznie. Jeżeli chcesz szerzej zrozumieć temat objawów z ciała, przeczytaj też tekst o dolegliwościach psychosomatycznych.

Jeżeli chcesz szerzej zrozumieć cały mechanizm lęku już w kontekście utrwalonego problemu, przeczytaj też: czym są stany lękowe i jak je rozpoznać, jak radzić sobie z lękiem oraz nerwica lękowa — przyczyny, rodzaje, objawy i leczenie.

Szczególną odmianą lęku, z którą zmaga się wiele osób z nerwicą, są myśli natrętne — powtarzające się, trudne do odpędzenia treści, którym człowiek nadaje duże znaczenie i wokół których kręci się jego uwaga. Jeżeli ten temat cię dotyczy, przeczytaj osobny artykuł: natrętne myśli w nerwicy — skąd się biorą i jak sobie z nimi poradzić.