Depresja, czyli bezsilność

Autor: Marek Daniel — twórca serwisu Wolniodleku.pl®, autor kursu i książki o wychodzeniu z nerwicy lękowej.

Nie chcę, żeby ten tekst był kolejnym artykułem o depresji, który mówi dokładnie to samo, tylko innymi słowami. Tego jest wszędzie pełno. Chcę pokazać Ci coś prostszego, ale moim zdaniem dużo ważniejszego: depresja nie bierze się znikąd. Zwykle jest reakcją na coś. Na określony sposób życia, na długotrwałe przeciążenie, na utknięcie w miejscu, z którego nie widać wyjścia. I właśnie dlatego leczenie objawowe, nie rozwiązuje problemu u źródła. Trzeba zrozumieć, skąd się wzięła.

Żeby było jasne: nie mówię tutaj o każdym możliwym obrazie depresji i nie próbuję udawać, że jednym artykułem da się zamknąć cały temat. Skupiam się głównie na tej depresji, która rozwija się jako reakcja człowieka na przeciążenie, utknięcie, narastającą bezsilność i wyczerpanie. Takie stany widzę najczęściej — i o tym właśnie jest ten tekst. Więcej materiałów o wychodzeniu ze stanów lękowych i depresyjnych znajdziesz w sekcji wychodzenie z nerwicy.

Czym jest bezsilność?

Bezsilność to stan, w którym człowiek czuje, że cokolwiek zrobi, nic się nie zmieni, że jego działania nie mają sensu, że próbuje, próbuje i próbuje, ale wynik jest zawsze taki sam — stagnacja, ból, brak efektu. Z biegiem czasu człowiek przestaje próbować. I tutaj zaczyna się depresja.

To jest dosłownie ten mechanizm, który Martin Seligman opisał jako „nauczoną bezsilność” (learned helplessness). Pies zamknięty w klatce, do której podawany jest prąd elektryczny — bez możliwości ucieczki. Po jakimś czasie, kiedy klatka zostaje otworzona, pies nie ucieka. Został nauczony, że ucieczka nie jest możliwa. U człowieka ten sam mechanizm może pojawić się jako reakcja na miesiące czy lata bezskutecznych prób wyjścia z sytuacji, która była nie do zniesienia.

Skąd się bierze bezsilność?

Bardzo często zaczyna się od długotrwałego stresu i przeciążenia, z którego człowiek nie może wyjść. Praca, którą człowiek nienawidzi, ale nie może odejść. Relacja, która niszczy, ale człowiek nie czuje się gotowy, żeby ją skończyć. Sytuacja rodzinna, z której nie ma wyjścia. Stan ciągłego lęku i napięcia bez żadnej ulgi. Choroba własna albo bliskiej osoby. Trauma, która została nieprzepracowana.

Kiedy człowiek długo żyje w takim stanie — bez perspektyw na zmianę, bez poczucia sprawczości, bez możliwości odpoczynku — psychika zaczyna tracić nadzieję. I to jest ten moment, kiedy pojawia się depresja jako biologiczna, psychiczna i emocjonalna odpowiedź na przeciążenie, którego nie było jak znieść.

Więcej o stresie przeczytasz w artykule Czym jest stres.

Jak wygląda depresja jako bezsilność?

Człowiek w depresji często nie wygląda tak, jak się to przedstawia w filmach: nie leży płacząc w kącie, nie jest widocznie załamany. Bardzo często działa dalej, funkcjonuje, chodzi do pracy. Tyle że robi to wszystko bez żadnej energii, bez radości, bez sensu. Jakby był żywym trupem, który wykonuje czynności, bo musi, nie dlatego, że chce.

Inne charakterystyczne cechy to: utrata zainteresowania rzeczami, które kiedyś sprawiały radość, poczucie pustki i odcięcia od świata, trudność z koncentracją i podejmowaniem decyzji, ciągłe zmęczenie mimo odpoczynku, poczucie wszechogarniającego bezsensu. W części przypadków pojawiają się także myśli rezygnacyjne albo samobójcze. Jeżeli masz tego typu myśli, to koniecznie zapoznaj się z artykułem Myśli samobójcze.

Depresja a nerwica — jak się nakładają?

Bardzo często depresja i nerwica występują jednocześnie. Człowiek z nerwicą może z czasem wpaść w depresję, bo ciągłe funkcjonowanie w lęku jest wyczerpujące i prowadzi do stanu bezsilności. Z kolei człowiek w stanie depresyjnym może równocześnie przeżywać silne lęki. Często te dwa stany się wzajemnie wzmacniają i trudno je od siebie oddzielić.

Właśnie dlatego tak ważne jest, żeby nie szukać jednej tabletki na wszystko, ale rozumieć, co się naprawdę dzieje. Czy dominuje lęk czy bezsilność? Czy jest to depresja reaktywna na coś konkretnego, czy może jest głębszy mechanizm osobowościowy?

Co naprawdę pomaga?

Najważniejsze jest przywracanie poczucia sprawczości i sensu. To nie dzieje się przez zmuszanie się do optymizmu ani przez „myślenie pozytywne”. Dzieje się przez stopniowe, małe kroki, które pokazują człowiekowi, że jego działania mogą coś zmienić. Przez usuwanie źródeł przeciążenia tam, gdzie to możliwe. Przez pracę z tym, co w człowieku trzyma go w miejscu bez wyjścia.

Leki mogą być pomocnym wsparciem objawowym, zwłaszcza wtedy, gdy stan jest bardzo ciężki. Ale same leki nie usuną przyczyny, jeśli ta przyczyna nadal istnieje. Jeśli depresja występuje razem z nerwicą lub na jej tle, ważne jest także rozumienie ogólnego mechanizmu lękowego. Teksty, które pomagają to zrozumieć: jak wyjść z nerwicy, kontrola w nerwicy i uciekanie od emocji.

Kiedy szukać pomocy?

Jeśli czujesz, że depresja wyraźnie utrudnia życie, odcina Cię od codzienności albo pojawiają się myśli rezygnacyjne czy samobójcze — nie zostawaj z tym samemu. Warto sięgnąć po pomoc: do psychologa, psychiatry albo zadzwonić na konsultację psychiatryczną.