Myśli samobójcze

Autor: Marek Daniel — twórca serwisu Wolniodleku.pl®, autor kursu i książki o wychodzeniu z nerwicy lękowej.

Aby zrozumieć, czym są myśli samobójcze, trzeba zrozumieć, skąd się biorą i w jakim stanie psychicznym najczęściej się pojawiają. Bardzo często nie są one „chęcią śmierci” w prostym sensie, ale dramatyczną próbą ucieczki od przeciążenia, bólu, bezsilności i psychicznego końca sił.

Zanim pójdziesz dalej, przeczytaj też trzy ważne teksty, bo bez nich dużo trudniej zrozumieć cały mechanizm: czym jest myśl, kontrola w nerwicy oraz depresja, czyli bezsilność.

Bez tych trzech tematów próba zrozumienia, czym są myśli samobójcze, będzie próbą zrozumienia bardzo ciężkiego stanu od samego końca, bez zrozumienia jego fundamentu. A to właśnie fundament decyduje o tym, jak ten proces się rozwija.

Ten artykuł jest częścią sekcji wychodzenie z nerwicy.

Czym są myśli samobójcze?

Myśli samobójcze bardzo często pojawiają się wtedy, gdy człowiek dochodzi do granicy poczucia bezsilności i nie widzi już sensownego wyjścia z sytuacji. To nie musi oznaczać, że naprawdę chce umrzeć. Bardzo często oznacza raczej, że nie chce już dalej przeżywać tego, co przeżywa. Chce, żeby skończył się ból, napięcie, bezsilność, rozpacz, chaos albo psychiczne duszenie się w sytuacji, w której się znalazł.

To bardzo ważne rozróżnienie. Bo kiedy człowiek nie rozumie własnego stanu, zaczyna wierzyć, że sama obecność takich myśli mówi prawdę o nim, o jego charakterze albo o jego prawdziwej woli. Tymczasem myśl samobójcza jest wytworem mózgu szukającego rozwiązania, a nie decyzją samego człowieka o własnej śmierci.

Myśli samobójcze w depresji i bezsilności

Jednym z najczęstszych źródeł myśli samobójczych jest bezsilność. Człowiek przez długi czas próbuje wytrzymać, znieść ból, stratę, przeciążenie, chaos wewnętrzny albo sytuację, która przestała być do udźwignięcia. Z czasem psychika zaczyna się załamywać. Pojawia się pustka, odcięcie, obojętność, rozpacz albo poczucie, że wszystko straciło sens.

W takim stanie myśli samobójcze bywają próbą zakończenia cierpienia. Nie dlatego, że człowiek logicznie i spokojnie wybiera śmierć, ale dlatego, że nie widzi już żadnej innej drogi wyjścia z sytuacji. To właśnie dlatego tak ważny jest artykuł: depresja, czyli bezsilność. Bez zrozumienia bezsilności trudno zrozumieć, dlaczego psychika może dojść aż tak daleko.

Myśli samobójcze w nerwicy i lęku

Jest jednak jeszcze drugi ważny mechanizm. Myśli samobójcze mogą pojawiać się także w zaburzeniach lękowych. Wtedy bardzo często nie mają charakteru „chcę umrzeć”, tylko charakter natrętny, lękowy i przerażający. Człowiek nie chce sobie nic zrobić — on się właśnie tego boi.

To jest bardzo ważne: w takich stanach człowiek może zadawać sobie pytania typu: „a co, jeśli sobie coś zrobię?”, „a co, jeśli zwariuję?”, „a co, jeśli stracę kontrolę nad sobą?”. I właśnie dlatego, że się tego boi, zaczyna się jeszcze bardziej nakręcać. Nie dostaje dowodu, że naprawdę chce umrzeć czy coś sobie zrobić. Dostaje dowód, że bardzo boi się tej myśli i tego, co mogłaby rzekomo oznaczać.

To już nie jest wtedy ten sam mechanizm co w depresyjnej bezsilności. To mechanizm podobny do innych natrętnych myśli lękowych: człowiek zaczyna się bać samej treści, sprawdzać siebie, analizować własną wolę, obserwować, czy na pewno nic nie zrobi, i żyć w pytaniu „a co jeśli?”. Właśnie dlatego tak ważny jest tekst kontrola w nerwicy.

W praktyce więc myśli samobójcze w nerwicy nie są wyrazem chęci odebrania sobie życia, tylko wyrazem lęku przed utratą kontroli. Człowiek nie chce umrzeć — człowiek boi się, że mógłby coś zrobić, choć nie chce. I właśnie ten lęk sam w sobie potrafi go bardzo mocno rozwalić psychicznie. Im bardziej człowiek boi się tej myśli, tym bardziej widać, że problemem nie jest jego wola śmierci, tylko lęk przed samą możliwością utraty kontroli.

Dlaczego człowiek zaczyna brać te myśli za prawdę?

Bo gdy psychika jest przeciążona, a człowiek żyje w lęku albo bezsilności, bardzo łatwo traci dystans do własnych treści psychicznych. Przestaje widzieć myśli jako myśli, a zaczyna odbierać je jak prawdę, ostrzeżenie albo dowód. To samo dzieje się przy wielu innych stanach lękowych i depresyjnych: myśl zyskuje status faktu, a nie tylko treści psychicznej.

Właśnie dlatego tak ważne jest zrozumienie tekstu czym jest myśl. Bez tego człowiek zaczyna utożsamiać się z każdą treścią, która pojawi się w głowie. A to przy myślach samobójczych może być szczególnie niszczące.

Co robić, gdy pojawiają się myśli samobójcze?

Jeżeli pojawiają się myśli samobójcze, powiedz o tym komuś realnemu: bliskiej osobie, lekarzowi, psychologowi, terapeucie, psychiatrze, telefonowi wsparcia. Im bardziej jesteś sam ze swoim stanem, tym łatwiej psychika zamyka się we własnym tunelu.

Najgorsze, co można wtedy zrobić, to zostać samemu z analizowaniem własnej głowy. W takim stanie nie potrzebujesz kolejnych godzin rozmyślania, tylko przerwania izolacji, kontaktu i pomocy. Trzeba ten stan wynieść z własnej głowy do realnego świata, gdzie ktoś może go zobaczyć, usłyszeć i pomóc Ci go unieść.

Jeżeli widzisz u siebie bardziej depresyjny mechanizm bezsilności, potrzebujesz potraktować ten stan bardzo poważnie. Jeżeli widzisz u siebie bardziej lękowy mechanizm natrętnych myśli, też nie bagatelizuj go — ale rozumiej, że sam lęk przed myślą to nie to samo co realna chęć śmierci.

Jeżeli ten temat dotyczy Cię osobiście, wróć też do tekstów depresja, czyli bezsilność, kontrola w nerwicy i czym jest myśl. Ale pamiętaj: czytanie artykułów nie zastępuje pomocy w kryzysie, kiedy ten kryzys jest realny i aktualny.

Kiedy trzeba szukać pomocy od razu?

• gdy myśli samobójcze są częste, natarczywe albo coraz mocniejsze,
• gdy pojawia się poczucie, że dłużej już nie dasz rady,
• gdy czujesz brak sensu i poczucie bezsilności,
• gdy przestajesz normalnie spać, jeść, funkcjonować albo odcinasz się od ludzi,
• gdy pojawia się wrażenie, że jesteś blisko zrobienia sobie krzywdy.
• gdy nie odczuwasz lęku na myśl o zrobieniu sobie czegoś

To nie są sytuacje do samotnego „ogarnięcia się”. To są sytuacje do natychmiastowego kontaktu z pomocą.

Podsumowanie

Myśli samobójcze nie zawsze oznaczają to samo. U jednych są wyrazem bezsilności, depresji i psychicznego końca sił. U innych pojawiają się w nerwicy i lęku jako natrętna, przerażająca treść, której człowiek właśnie się boi. To są dwa różne mechanizmy i trzeba je odróżniać.