Ja mam najgorzej

Autor: Marek Daniel — twórca serwisu Wolni od lęku, autor kursu i książki o wychodzeniu z nerwicy lękowej.

Często ludzie uważają, że ich przypadek nerwicy jest „wyjątkowy” z uwagi na historię, jaka za nim stoi. Takie osoby równie często uważają, że mają najgorzej i „nikt tak nie ma„. Ta subiektywna ocena jest wynikiem indywidualnego odczucia, którego nie da się porównać z nikim innym. Nie możemy przecież odczuć czyjegoś lęku, napięcia i psychosomatów na sobie, by móc potem stwierdzić, że czyjeś odczucia są mocniejsze od naszych. Ten artykuł jest częścią sekcji wychodzenie z nerwicy.

Cała ocena stanu opiera się więc na opisie, co jest bardzo krzywdzące. Dla jednej osoby jeden psychosomat może być wystarczająco wykańczający, jak dla innej osoby kilka jednocześnie. Każdy z nas jest inny i ma inny próg wytrzymałości psychosomatycznej. Jednakże to tylko początek do czegoś znacznie bardziej złożonego.

Skąd bierze się przekonanie, że mam najgorzej?

Sam przez to przechodziłem. W szczytowym momencie mojej nerwicy i depresji byłem absolutnie przekonany, że mój przypadek jest wyjątkowy — i że nikt inny nie rozumie, jak bardzo mnie to niszczy. Pamiętam, jak słyszałem od innych, że też mają lęki, i myślałem: „ale nie tak jak ja, mój jest inny, mój jest gorszy.” To nie był wyraz słabości. To był wyraz głębokiego subiektywizmu, który jest naturalnym skutkiem życia w silnym lęku.

Przekonanie „ja mam najgorzej” ma swoje konkretne źródło psychologiczne. Nie mamy dostępu do cudzego doświadczenia wewnętrznego. Widzimy zachowanie, słyszymy opis — ale nigdy nie czujemy tego, co czuje druga osoba. To oznacza, że jedynym punktem odniesienia zawsze jest nasze własne odczucie. A własne odczucie jest zawsze pełne, konkretne, realne. Cudze odczucie jest tylko słowem. I właśnie dlatego nasze zawsze „wypada mocniej” na tym porównaniu. To nie jest słabość charakteru. To mechanizm poznawczy, który dotyczy każdego człowieka. Więcej o tym, czym jest lęk i jak działa jego mechanizm, przeczytasz tutaj: co to jest lęk.

Porównywanie cierpienia nie pomaga wyjść z nerwicy

Jest jeszcze jeden mechanizm, który sprawia, że przekonanie „ja mam najgorzej” jest nie tylko nieprawdziwe, ale też aktywnie szkodliwe w procesie wychodzenia z nerwicy. Kiedy skupiasz się na porównaniu swojego cierpienia z cierpieniem innych, robisz kilka rzeczy naraz, z których żadna nie pomaga.

Po pierwsze, wzmacniasz narrację ofiary. „Ja mam najgorzej” to zdanie, które zamyka możliwość zmiany. Jeśli masz najgorzej — co możesz z tym zrobić? Nic. Bo skoro sytuacja jest absolutnie wyjątkowa i absolutnie najgorsza, to nie ma drogi wyjścia, jest tylko potwierdzanie dramatu. Po drugie, tracisz energię na coś, co nic nie zmienia. Twój lęk nie zmniejszy się dlatego, że ktoś inny też cierpi. Ani dlatego, że cierpi mniej. Jedyne co możesz zrobić — to pracować nad swoim mechanizmem lękowym, niezależnie od tego, skąd on pochodzi i jak wygląda na tle innych.

Właśnie tutaj pomaga zrozumienie tego, co za chwilę opiszę — mechanizmu, który leży u podstaw nerwicy niezależnie od historii życia, środowiska i zapalnika.

Drabiny kontroli i żądań

Wyobraźcie sobie dwie drabiny.
Każda z drabin symbolizuje „Kontrolę i żądania”.
Po jednej idzie Damian, a po drugiej Agnieszka.
Każdy szczebelek tej drabiny to jakieś wydarzenie w życiu.

Damian był z patologicznej rodziny, pełnej przemocy i alkoholu. Po swojej drabinie wspinał się od 26 lat. Na jednym ze szczebelków dostał ataku paniki. Tym szczebelkiem był zapalnik, który nazwiemy „wizją utraty pracy”.

Zauważcie, że to wydarzenie jeszcze się nie odbyło, ono jest tylko możliwością. Wszystkie wydarzenia w życiu Damiana podlegały próbie kontroli i dopóki udawało się utrzymać złudne poczucie bezpieczeństwa, wszystko szło dobrze. Jednakże wizja utraty pracy była czymś, co przerosło Damiana. Pomimo usilnych żądań, aby pracy nie tracić, poziom napięcia wynikający z tego żądania przekroczył rubikon zagrożenia i przyszła panika.

Na drugiej drabinie stoi Agnieszka, która po swojej drabinie wspina się od 32 lat. Agnieszka jest z rodziny wręcz idealnej. Nic jej w życiu nie brakowało, a rodzice otaczali ją troską i opiekuńczością. Na jednym ze szczebli wydarzeń coś się stało. Tym wydarzeniem była utrata kotka w tragicznych okolicznościach. Kotek nie mógł po prostu umrzeć, on powinien żyć, bo było z nim wszystko ok i takie rzeczy nie mogą się zdarzyć. Agnieszka wpadła w panikę, rubikon kontroli (kotek nie mógł umrzeć) oraz żądań (on powinien żyć!) został przekroczony.

Obie osoby odpadły ze swoich drabin i wylądowały na ziemi z zaburzeniem lękowym. Są na tym samym poziomie problemu, oboje miewają ataki paniki i dolegliwości psychosomatyczne.

Nie możesz mieć nerwicy…

Pewnego dnia Agnieszka i Damian zaczęli ze sobą rozmawiać na jednej z grup. Agnieszka podzieliła się z Damianem swoją historią, a Damian opowiedział jej swoją. Damian nie mógł zrozumieć, jak ktoś, kto miał i ma tak fajnie w życiu, może mieć nerwicę. Agnieszka za to bardziej rozumiała Damiana, który miał naprawdę trudne życie.

Dla Damiana śmierć kotka, choć z pewnością bolesna, nie może być powodem do ataków paniki i rozwinięcia się zaburzenia lękowego. Doradził jej, że powinna kupić sobie nowego i szybko zapomnieć o tym, co się stało. Agnieszka tak zrobiła i kupiła kotka, jednakże nadal miała ataki paniki, gdyż tym razem obawiała się, że także go może stracić! Właśnie wtedy Agnieszka zrozumiała, co czuł Damian, gdy bał się utraty pracy. Ona także się bała utraty.

Kilka tygodni później Damian stracił pracę. Nie mógł się z tym pogodzić. Dlaczego Ja? Dlaczego teraz? Jak mogłem stracić pracę? Zrozumiał, co czuła Agnieszka, gdy też coś straciła. Niedługo później Damian znalazł nową i dużo lepszą pracę od poprzedniej! Jednakże radość nie trwała długo, gdyż górę wzięła obawa, że może także stracić tę pracę. Praca była zbyt dobra, by ją stracić.

Podsumowanie

W finalnym rozrachunku, pomimo różnych środowisk, doświadczeń i wychowania, oboje mieli ten sam problem kontroli i żądań, którego braku nie akceptowali. To wszystko dawało im ciągły problem z odczuwaniem lęku, psychosomatów i ataków paniki.

I tak oto dwie osoby, z dwóch różnych środowisk, z kompletnie różnymi doświadczeniami, w różnym wieku i z różnymi zapalnikami (wydarzeniami) mają ten sam problem. To pokazuje, jak ocenianie innych patrząc na siebie jest niesprawiedliwe.

Co naprawdę ma znaczenie w wychodzeniu z nerwicy

Historia, która stoi za nerwicą, ma znaczenie dla zrozumienia siebie — ale nie ma znaczenia dla mechanizmu, który nerwicę napędza. Mechanizm jest ten sam: nadmierna kontrola i żądania wobec rzeczywistości, które napędzają lęk za każdym razem, gdy rzeczywistość nie spełnia żądania. Nie ważne, czy tym żądaniem jest „kotek powinien żyć”, czy „praca nie może przepaść”, czy „powinienem funkcjonować normalnie, a lęk powinien zniknąć”. Mechanizm jest identyczny.

Właśnie dlatego historia życia nie jest punktem startowym wychodzenia z nerwicy. Punktem startowym jest zrozumienie mechanizmu i praca nad nim. Więcej o tym, jak działa kontrola w kontekście zaburzeń lękowych, przeczytasz w artykule kontrola w nerwicy. O tym, dlaczego samo działanie pomimo lęku jest ważne, przeczytasz z kolei tutaj: działaj pomimo, nigdy wbrew.

Nie musisz mieć najtrudniejszej historii życia, żeby mieć nerwicę. I nie musisz mieć najłatwiejszej historii, żeby z niej wyjść. Kluczem nie jest skala trudności tego, co cię spotkało. Kluczem jest to, co z tym robisz teraz.

Kiedy samo zrozumienie nie wystarczy

Zrozumienie mechanizmu „ja mam najgorzej” jest ważne, bo pozwala przestać tracić energię na porównywanie cierpienia. Ale samo zrozumienie nie wyciągnie cię z nerwicy. Jeżeli zmagasz się z silnymi atakami paniki, nasilonymi dolegliwościami psychosomatycznymi albo lęk trwa już od miesięcy lub lat — warto rozważyć pomoc specjalisty. Artykuły i materiały mogą wspierać ten proces, ale nie zastąpią pracy z dobrym terapeutą. Więcej o tym, jak wybrać pomoc dostosowaną do siebie, przeczytasz tutaj: dobry psycholog na nerwicę.