Leki na nerwicę lękową

Autor: Marek Daniel — twórca serwisu Wolniodleku.pl®, autor kursu i książki o wychodzeniu z nerwicy lękowej.

Leki na nerwicę lękową nie rozwiązują samej przyczyny problemu, ale mogą u części osób wyraźnie zmniejszyć dolegliwości psychosomatyczne i ułatwić codzienne funkcjonowanie. I właśnie od tego trzeba zacząć. Leki nie „wyleczają osobowości”, nie zmieniają automatycznie utrwalonych mechanizmów psychicznych ani sposobu przeżywania świata, ale potrafią czasowo obniżyć poziom lęku, napięcia czy nasilenia objawów. Dlatego najlepiej rozumieć je jako pomoc w łagodzeniu objawów, a nie jako rozwiązanie problemu.

To bardzo ważne rozróżnienie. Jeżeli chcesz szerzej zrozumieć sam mechanizm zaburzenia, przeczytaj także tekst nerwica lękowa — objawy, przyczyny, rodzaje i leczenie, materiał o tym, czym jest lęk oraz artykuł jak radzić sobie z lękiem. Ten artykuł jest częścią sekcji wychodzenie z nerwicy i skupia się konkretnie na tym, czym są leki, jak działają, czego można po nich oczekiwać i czego nie można od nich wymagać.

Wyobraź sobie, że boli Cię noga. Idziesz do lekarza i dostajesz leki przeciwbólowe oraz zalecenie rehabilitacji. Ćwiczysz nogę przez kilka miesięcy, a ból jest słabiej odczuwalny, bo działa wsparcie objawowe. Potem stopniowo odstawiasz leki i okazuje się, że problem nie zniknął całkowicie. Co to oznacza? Że same środki przeciwbólowe nie usunęły przyczyny. Mogły pomóc funkcjonować, ale nie były tym samym co pełne rozwiązanie problemu.

Jakie leki stosuje się w zaburzeniach lękowych?

W leczeniu (choć słowo leczenie tu nie pasuje) zaburzeń lękowych stosuje się kilka grup leków. Każda z nich działa inaczej, ma inny czas działania, inne ryzyko i inne wskazania. Nie ma jednej „najlepszej tabletki na nerwicę”. Dobór leku zależy od obrazu klinicznego, nasilenia objawów i indywidualnej reakcji na lek.

SSRI i SNRI

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) i inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI) to leki, które w Polsce są obecnie najczęściej przepisywane w zaburzeniach lękowych. Należą do nich sertralina, escitalopram, paroksetyna, fluoksetyna (SSRI) oraz wenlafaksyna i duloksetyna (SNRI). Działają na układ serotoninergiczny i — w przypadku SNRI — także noradrenergiczny.

Ich główną cechą jest to, że nie uzależniają i nie wywołują tolerancji ani uzależnienia w sposób znany z benzodiazepin. Działają jednak powoli: pełny efekt terapeutyczny pojawia się po kilku tygodniach stosowania, a na początku mogą chwilowo nasilać lęk lub powodować inne efekty uboczne. Odstawienie wymaga stopniowego zmniejszania dawki pod kontrolą lekarza.

Benzodiazepiny

Benzodiazepiny (np. diazepam, lorazepam, alprazolam, klonazepam) działają szybko i silnie — wyraźnie zmniejszają lęk i napięcie w krótkim czasie. Ich stosowanie jest jednak obarczone dużym ryzykiem uzależnienia i tolerancji, przez co współcześnie zaleca się je przede wszystkim krótkoterminowo lub interwencyjnie.

Benzodiazepiny tłumią objawy bardzo skutecznie, ale nie uczą żadnego nowego sposobu reagowania na lęk. Przy dłuższym stosowaniu mogą paradoksalnie utrudniać wyjście z nerwicy, bo człowiek przyzwyczaja się do szybkiego usuwania każdego napięcia farmakologicznie, zamiast budować inną relację do własnych odczuć.

Buspiron

Buspiron to lek przeciwlękowy działający na receptory serotoninowe. Nie uzależnia i nie ma działania nasennego. Jego efekt pojawia się stopniowo, po kilku tygodniach stosowania. Stosowany jest głównie w zaburzeniu lękowym uogólnionym.

Beta-blokery

Beta-blokery (np. propranolol) stosowane są niekiedy pomocniczo przy objawach somatycznych lęku, takich jak kołatanie serca, drżenie czy nadmierne pocenie. Nie wpływają bezpośrednio na przeżycia psychiczne, ale mogą zmniejszyć fizyczną intensywność reakcji lękowej.

Hydroksyzyna

Hydroksyzyna to lek o działaniu przeciwhistaminowym z efektem anksjolitycznym. Bywa stosowana krótkoterminowo w napięciu i niepokój. Nie uzależnia, choć może powodować sedację i senność.

Czy leki na nerwicę uzależniają?

To zależy od grupy leków. Benzodiazepiny uzależniają — to fakt potwierdzony klinicznie. Stosowanie ich długoterminowo prowadzi do tolerancji i uzależnienia fizycznego. SSRI, SNRI, buspiron i hydroksyzyna nie uzależniają w tym sensie. Mogą jednak wymagać stopniowego odstawiania, bo nagłe przerwanie może dać objawy odstawienne, które nie są tym samym co uzależnienie.

Kiedy leki są wskazane?

Leki mogą być uzasadnione wtedy, gdy objawy są tak nasilone, że uniemożliwiają podstawowe funkcjonowanie lub pracę nad sobą. Jeśli człowiek nie jest w stanie normalnie funkcjonować, spać ani myśleć, leki mogą tymczasowo zmniejszyć to obciążenie na tyle, że możliwe staje się głębsze działanie.

Nie ma jednak sensu traktować leków jako jedynej drogi. Same leki bez pracy nad sobą, nad mechanizmem lękowym, bez budowania innej relacji do emocji i objawów — nie prowadzą do trwałej zmiany.

Leki a psychoterapia

Dla wielu osób optymalną ścieżką jest połączenie farmakoterapii i psychoterapii. Leki łagodzą objawy, a psychoterapia daje możliwość pracy nad przyczyną. Psychoterapia uczy nowego sposobu reagowania na lęk, emocje i myśli — tego, czego leki nie robią.

Należy jednak pamiętać o logicznej sprzeczności, wynikającej z oczekiwań względem leków i psychoterapii. Jeżeli leki skutecznie znoszą dolegliwości psychosomatyczne oraz lęk, tym niższą skuteczność przyniesie psychoterapia. Im więcej czujemy, tym bardziej mamy z czym pracować. Im mniej czujemy, tym trudniej jest zmieniać sposób reakcji na własne odczucia.

Na szczęście wiele osób decyduje się na pracę bez leków — jeśli chcesz lepiej zrozumieć, czy to możliwe, przeczytaj tekst czy da się wyjść z nerwicy bez leków. Jeśli szukasz wsparcia specjalisty, zajrzyj do artykułu dobry psycholog na nerwicę.

Podsumowanie

Leki na nerwicę lękową mogą być pomocne — szczególnie tam, gdzie indywidualny próg akceptacji dla dolegliwości przekracza wewnętrzną granicę, a same dolegliwości utrudniają normalne funkcjonowanie. Warto jednak zawsze traktować je jako jedno z narzędzi, a nie cel sam w sobie. U części osób leki są bardzo ważnym wsparciem, ale same nie zastępują żadnej pracy psychologicznej. Najtrwalsza zmiana pojawia się wtedy, gdy obok objawów człowiek pracuje też nad mechanizmem lęku, swoim myśleniem, emocjami, sposobem reagowania i finalnie konstrukcją osobowości.